Omgaan met rouw
Als je een dierbare verliest verandert er veel. Na de uitvaart, een week waarin er heel veel geregeld moet worden, kan het zijn dat je ineens overvallen wordt door de stilte en het gemis. Het leven gaat gewoon door voor iedereen, maar voor jou is er iets verandert en je kijkt met andere ogen naar de wereld. Alles wat zo normaal was is, is ineens niet meer normaal. Het is een aanpassingsproces van het oude naar het nieuwe leven. Een proces van zoeken, vallen en opstaan. Rouwen is ook een proces waarin je op zoek gaat hoe je nu verder moet gaan en tegelijkertijd het stilstaan bij het verlies.
“Rouw is als een schaduw die met een mens meegaat, soms is hij onzichtbaar, soms gaat hij met je mee en dan ineens als je de hoek omgaat, valt hij zo voor je voeten.”
– Manu Keirse
Het verloop van rouw
Als je een dierbare hebt verloren, kan je het gevoel hebben geen grip meer te hebben op het leven. Je kan dan behoefte hebben aan iets waaraan je je aan vast kunt houden. Je kan jezelf regelmatig afvragen of hoe je je voelt nou wel normaal is. Het kan helpen om wat handvatten te hebben over hoe een proces zou kunnen gaan. Het kan herkenning en helderheid geven. Rouwen is hard werken, niet iets wat je alleen maar passief ondergaat. Het wordt niet voor niets ook weleens rouwarbeid genoemd. Een Amerikaanse rouwdeskundige William Worden benoemd vier rouwtaken.
- Het aanvaarden van de werkelijkheid van het verlies.
- Ervaren van de pijn van het verlies.
- Aanpassen aan een leven zonder de overledene
- Een nieuwe emotionele plaats geven aan de overledene in het leven en opnieuw leren houden van het leven.
Het is belangrijk om te beseffen dat deze taken dwars door elkaar heen kunnen lopen en het is geen schema wat je moet doorlopen.
Rouwen is het zoeken naar balans tussen het verdriet en het gemis aan de ene kant en aan de ander kant het leven van alle dag met wat daarin speelt. Je bewandelt eigenlijk 2 paden: van verdriet en herstel. Het is een dynamisch proces.
Je hoeft en kan het verlies ‘geen plekje geven’, maar je zal het verlies moeten gaan verweven in het leven.
Hoe lang duurt rouw?
Of het rouwproces al langer bezig is of dat het net pas is ontstaan, een dierbare verliezen komt hard aan. Iedereen rouwt ook op zijn eigen tempo. Rouw kan door sommige mensen na een paar jaar nog ervaren worden als hetzelfde als in het begin, terwijl een andere het verlies al eerder heeft verweven in het leven. Het kan ook zijn dat bijvoorbeeld een jaar na het overlijden ineens weer overspoelt wordt door gevoelens van rouw. Dit hoort erbij en is niet gelijk reden voor zorg.
Het leven is verandert door het verlies van jouw dierbare: vanaf nu is het altijd leven zonder jouw dierbare. Het leven wordt nooit meer zoals het was voor het overlijden. Als je jezelf de ruimte geeft om stap voor stap een nieuw pad te gaan bewandelen zonder jouw dierbare, leer je op een gegeven moment een nieuwe jij te zijn. Dit gaat met vallen en opstaan en de ene dag zal dat ook wat beter gaan dan de andere dag. Je zal nooit meer de oude zijn, want het leven is nu eenmaal anders geworden, maar ook ander leven kan nog mooi zijn.
Symptomen van rouw
Rouw is een normale reactie op een abnormale gebeurtenis. Ondanks dat iedereen anders rouwt, zijn er wel een aantal veelvoorkomende symptomen die je kunt herkennen. De symptomen zijn onder te verdelen in twee categorieën: psychische symptomen en lichamelijke symptomen.
Psychische symptomen
Na een verlies kun je je ontzettend somber voelen. Ook kun je last hebben van schuldgevoelens, omdat je het gevoel hebt dat je meer had kunnen doen om het verlies te voorkomen. Als je iemand hebt verloren kun je ook juist opluchting voelen, omdat jouw dierbare nu niet meer hoeft te lijden. Misschien praat je met of ‘zie’ je de overledene nog regelmatig – ongeveer de helft van mensen die rouwen hebben hiermee te maken.
Vaak merken mensen ook dat ze sneller geïrriteerd raken en minder aankunnen. Andere psychische symptomen die je kunt ervaren zijn ontkenning, boosheid, angst, identiteitscrisis, eenzaamheid, concentratieproblemen, piekeren, rusteloosheid, nachtmerries, schrikreacties, stress, depressieve gedachten en gedachten aan zelfdoding. Vooral bij een plotseling overlijden is de schok vaak nog groter dan bij een verwacht overlijden. Dit effect van de schok met als gevolg deze gevoelens of symptomen kunnen maanden of zelfs jaren aanhouden.
Lichamelijke symptomen
Naast die verschillende psychische symptomen kun je ook te maken krijgen met verschillende lichamelijke symptomen van rouw. Als je rouwt kun je je geruime tijd erg moe, futloos of passief voelen. Ook kun je symptomen ervaren zoals slaapproblemen, hoofdpijn, buikpijn, spierpijn, hartkloppingen of druk op de borst en gebrek aan eetlust.
Het kan ook zijn dat je juist overactief bent om maar niet met het verlies bezig te hoeven zijn. Als je naar de huisarts gaat met bijvoorbeeld hoofdpijn, geef ook eerlijk aan dat je een dierbare verloren bent.
“Wanneer je verdrietig bent, kijk dan opnieuw in je hart en zie dat je huilt om wat vreugde schonk.”
– Khalil Gibran
Praktische tips voor het omgaan met rouw
Er is geen gebruiksaanwijzing over hoe je met verlies om moet gaan. De ene dag zal het beter gaan dan de andere. Hieronder geef ik je een paar tips:
1. Zorg goed voor jezelf
Hoe cliché het ook klinkt, goed voor jezelf zorgen is noodzakelijk en vaak lastiger dan je denkt. Onthoud dat rouwen een intensief proces is wat veel energie kost. Het is daarom belangrijk dat je veel rust neemt, dingen doet die je leuk vindt en zorgt voor ontspanning. Probeer een regelmatig dag-nacht ritme aan te houden. Zorg ook voor voldoende slaap, eet gezond en beweeg regelmatig.
2. Neem de tijd
Eén ding is zeker: omgaan met verlies kost tijd. De omgeving verwacht vaak dat het rouwen na een half jaar wel voorbij is, maar dat is meestal niet bij iedereen het geval. Het rouwproces kost over het algemeen enkele jaren waarin je door rouwverwerking fases gaat en heen en weer slingert tussen verlies en herstel. Door de tijd te nemen om stil te staan bij het gemis, kun je voorkomen dat je vroeg of laat vastloopt in het rouwproces.
3. Uit je gevoelens
Onderdruk je gevoelens niet maar praat met je partner, vrienden, familie of collega’s wat je is overkomen. Huilen kan erg opluchten. Je kunt ook uiting geven aan je gevoelens door met muziek of kunst bezig te zijn of door te schrijven. Je kan evt. ook steun zoeken bij een lotgenoten-groep.
4. Blijf in contact
Een bekende valkuil als je een verlies hebt geleden, is om je te isoleren, de telefoon niet meer op te nemen en in bed te blijven liggen. Het helpt je veel meer als je probeert om dagelijks even contact te hebben met een vriend of vriendin, familielid, kennis of collega.
5. Ga de deur uit
Het kan verleidelijk zijn om jezelf op te sluiten in huis. Probeer toch iedere dag even de deur uit te gaan voor een boodschap, maak een (lange) wandeling of ga een stukje fietsen of hardlopen.
6. Zoek informatie
Als je iemand bent die meer cognitief is ingesteld, kan het je misschien helpen om blogs of artikelen over rouwen te lezen, informatieve websites en boeken te lezen of ervaringsverhalen van anderen op te zoeken.
Hoe nu verder?
Er is geen “juiste” manier om te rouwen. Wat voor de een werkt, hoeft niet voor de ander te werken. Het is essentieel om geduldig en mild voor jezelf te zijn, en jezelf de ruimte te geven om op jouw eigen manier en in jouw eigen tempo te rouwen. Rouw is een natuurlijk onderdeel van het leven en een teken van de diepe liefde die je voor de overledene voelt. Acceptatie van het verlies betekent niet dat de pijn volledig verdwijnt, maar dat men een manier heeft gevonden om verder te leven met het verlies. Dit kan gepaard gaan met het vinden van nieuwe manieren om de herinnering aan de geliefde te koesteren. Herinneringen kunnen een bron van troost en vreugde worden, zelfs te midden van het verdriet.
De confrontatie met de buitenwereld kan spannend zijn en ook daar is het belangrijk om een weg te vinden die bij je past. Het doen van boodschappen in de supermarkt waar je normaal gaat, kan ineens beangstigend zijn, omdat je veel bekenden tegen kan komen. Kies er dan gewoon voor om in het begin naar een andere supermarkt te gaan. Geef je zelf ook de tijd om het stap voor stap te doen. Het maken van een leuk uitstapje kan een gevoel oproepen van ‘dit mag niet’. Waarom zou dit niet mogen? Wie bepaalt dat voor jou? Het is van belang om jouw naasten mee te nemen in het proces: spreek jouw twijfels en angsten uit. Voel je ook niet bezwaard om aan te geven als je eerder weg wilt bij het uitstapje. Wees mild voor jezelf en leg de lat niet te hoog.
Rouwbegeleiding
Het verliezen van een dierbare is ontzettend zwaar en verdrietig. Soms kan het je verdriet en het gemis je zo overspoelen dat je niet meer weet hoe je ermee om moet gaan. Het kan je dagelijks functioneren gaan beheersen en dan lijkt het alsof er geen licht aan het einde van de tunnel te zien is. Rouwbegeleiding kan in dit geval een goede uitkomst bieden. Maar wanneer weet je of je het verdriet alleen kunt verwerken of toch professionele ondersteuning en begeleiding nodig hebt?
- Houden de heftige gevoelens die je ervaart al ongeveer zo’n 3 of 4 maanden aan? Dan is het goed om te reflecteren wat je doormaakt. Meestal kun je na verloop van tijd inmiddels enigszins van een afstandje naar jezelf en je reacties op bepaalde dingen kijken. Merk je geen verandering in je verdriet? Dan kan begeleiding bij rouw een fijn hulpmiddel zijn.
- Zie je door de bomen het bos niet meer? Als je niet meer weet wat je nu wel of niet moet doen, is het fijn om hier begeleiding bij te krijgen.
- Een teken dat je behoefte hebt aan hulp is wanneer je energielevel ineens sterk is aangetast of wanneer je slechte nachten doormaakt en last hebt van slaaptekort.
- Heb jij het gevoel dat je met de mensen om je heen niet (goed) kunt praten? Dan bevind je je natuurlijk in een lastige situatie. De gevoelens die bij rouw komen kijken kunnen erg intens zijn. Het is belangrijk om deze gevoelens te uiten op een veilige en vertrouwde plek. Als je niet omringd bent met mensen waarbij dat kan, kan rouwbegeleiding voor jou een oplossing bieden.
- Het is belangrijk dat je er zelf behoefte aan hebt. Je doet het namelijk wel voor jezelf!
Lief & Leef
Soms weegt een bepaald verlies zwaarder dan normaal. Dit kan voorkomen bij de volgende gebeurtenissen:
- Je hebt last van schuldgevoel. Bijvoorbeeld na zelfdoding of een ongeval waarbij jij betrokken bent geweest.
- Je hebt niet goed of helemaal geen afscheid kunnen nemen van een dierbare. Dit kan een haak veroorzaken in het verwerken van je verdriet.
- Je hebt meerdere verliezen gehad in een korte tijd.
- Het verlies van een dierbare was op zichzelf al een traumatische gebeurtenis.
Herken je jezelf en jouw situatie in bovengenoemde punten? Schroom dan niet om contact met ons op te noemen. Onze medewerker Prisca Rombouts is rouw- en verliesbegeleider en heeft haar eigen praktijk Lief & Leef.
Na een geheel vrijblijvend kennismakingsgesprek kan zij samen met jou kijken waar jouw behoeften liggen en hoe zij jou kan begeleiden op de manier die het beste bij jou past.
